Përmbledhje e analizës dërguar nga Piro Misha, një ndër intelektualet e shquar shqiptar.

Simboli i Parkut Rinia
Kur në fillim të Prillit, Policia Ndërtimore nisi shkatërrimin e 106 ndërtimeve pa leje në Parkun Rinia, për të gjithë ishte e qartë se s’ishte fjala për një operacion të zakonshëm… Për shumicën e shqiptarve ndërtimet e paligjshme të këtij Parku, të ngritura në periudhën mes viteve 1991-1997, përbenin një simbol të keqkuptimit të tyre për kapitalizmin dhe ekonominë e tregut. Pra, të atij deformimi që i kishte berë ata të pandehnin se kapitalizmi ishte një lojë pa shumë rregulla, ku rëndësi kishte vetëm të pasuroheshe sa me shpejtë, pavarësisht se si e me ç’rrugë. Për më tepër, ky Park tanimë prej vitesh kishte fituar namin e nje qendre të krimit dhe të drogës, ku Shteti s’ndërhynte dot.
Në një vend si Shqipëria, simbolet janë përherë të rëndësishëm. Ndaj dhe shembja e ndërtimeve të paligjshme të Parkut, aq më tepër kur kjo bëhet në prag të zgjedhjeve politike të qershorit 2001, përbën një mesazh që Shteti është i pranishëm për të treguar vullnetin e tij për të luftuar shkeljen e ligjit, por njëkohësisht që e ndjen veten të fortë për të ndërmarrë operacione të këtyre përmasave. Por ajo ç’ka është më e rëndësishme, operacione si ky, që janë ndërmarrë kohët e fundit edhe në pjesë të tjera të vendit, kanë mbështetjen e pjesës dërrmuese të popullsisë.

Rilindja e Shqipërisë
Në shoqërinë shqiptare, e cila vetëm katër vjet më parë dukej në prag të shpërbërjes sociale, sot duken qartë shenjat e rimëkëmbjes. Sigurisht, shumë mbetet për t’u ndryshuar. Por, sidoqoftë, një gjë duhet thënë, nëse sot Shqipëria është një Vend më i sigurtë, nëse Vendi po e merr veten ngadalë si ekonomikisht, ashtu edhe psikologjikisht; nëse sot Shteti dhe institucionet e tij janë relativisht më të fortë; nëse Shqipëria nga një faktor destabilizues për mbarë Rajonin po kthehet në një faktor stabiliteti (siç e tregon dhe kriza e fundit në Maqedoni, apo rilidhja e marrëdhenieve diplomatike me Jugosllavinë), një meritë për këtë ka, padyshim, edhe Italia.

Mosmarrëveshjet që mbeten
Por nëse raportet ndërshtetërore njohin sot një ndër çastet e tyre më të mira, mes dy vendeve mbeten ende mjaft probleme e mosmarrëveshje, duke nisur që nga çështje të tilla si emigracioni apo kriminaliteti.
Shqiptarët, nga ana e tyre, ankohen se imazhi që ekziston në Itali për Shqipërinë si përgjigjet realitetit. Sipas tyre, Shqipëria, megjithë problemet qe ka, është një Vend mjaft më kompleks se sa klishetë e medias italiane, sipas të cilave shqiptarët s’janë veç ca varfanjakë – klandestinë – skafistë - kriminelë. Intelektualët shqiptarë ankohen për një mbyllje mendore si të shoqërisë civile, ashtu dhe të botës italiane të kulturës, të cilët vazhdojnë të tregojnë pak interes për të njohur dhe kuptuar realitetin e Vendit të vogël në brigjet e Adriatikut. Si shembull, sillet edhe fakti që dhe veprat e shkrimtarit më të njohur shqiptar Ismail Kadare hynë në Itali nëpërmjet Francës, perkthyer nga frëngjishtja.

Shqipëria Sot
Më 1991 Shqipëria doli nga një periudhë e gjatë izolimi. Më 1991 gjithçka u shemb. Ndoshta nga që shoqëria shqiptare nuk e duroi dot ballafaqimin, hapjen e papritur ndaj një bote shumë më të pasur.
Në një farë mënyre u shemb edhe vet imazhi që kishte shqiptari për veten e tij. S’ka dyshim se kriza shqiptare ishte politike, ekonomike, sociale, por në të njëjtën kohë ajo është një krizë e identitetit, një krizë e vet sistemit të vlerave.
Shoqëria shqiptare po përjeton njëkohësisht edhe një tranzicion kulturor e një transformim demografik, që nënkupton çvendosje të mëdha të brendshme të popullësisë që zbret nga malet e varfër (sidomos ata në kufi me Kosovën) në drejtim të zonave fushore apo qyteteve kryesorë.
Në vitin 1991, 64% e shqiptarve jetonte ne fshat, pra kuptohet që prej dhjetë vjetësh vendi po përjeton një proçes të pandalshëm urbanizimi, të shoqëruar me lindjen e shtresave të reja të margjinalizuara, që kthehen në burim tensionesh të forta sociale, duke përbëre në të njejtën kohë burimin kryesor edhe të emigracionit dhe kriminalitetit. Në një farë mënyre Vendi po përjeton një tranzicion të identitetit.
Për të kuptuar dimensionet e kësaj dukurie, mjafton të përmendim rastin e Tiranës popullësia e së cilës është rritur nga rreth 250.000 banorë që kishte më 1991, në rreth 700.000 që ka sot.

Periudha 1991/1997
Në periudhën mes viteve 1991-1997, u krijua iluzioni se po bëhej një kapërcim nga një komunizëm primitiv në një shoqëri thuajse pas-kapitaliste. Në fakt Shqipëria sot mund të konsiderohet produkt i dështimit jo vetëm të eksperimentit të komunizmit autarkik, por edhe të eksperimentimit neo-liberal i cili në kontekstin shqiptar pati pasoja dramatike. Kriza e 1997 (menjëherë mbas shembjes të së ashtuquajturave “piramida” financiare që provokuan fatin e një lufte civile), tregoi se sa të brishta ishin themelet mbi të cilat u kërkua të ndërtohej një shoqëri moderne e institucione demokratike. Shqipëria doli nga izolimi pikërisht kur nisi shpërbërja e Jugosllavisë.
Për pasojë ajo ndjehu thellësisht pasojat e prishjes së ekuilibrave gjeopoltikë në Ballkan, por në mënyrë të veçantë peshën destabilizuese të luftës në ish Jugosllavi e të krizës kosovare. Mjafton të përmendim një ndër pasojat ekonomike të luftës në ish Jugosllavi, ndërprerjen e së vetmes rrugë të komunikimit tokësor e hekurudhor që lidhte Shqipërinë me Europën. Rjedhimisht e vetmja rrugë komunikimi mbeti ajo përmes Italisë.
Por s’ka dyshim se një ndër pasojat më serioze të luftës në ish Jugosllavi ishte shndërrimi i Shqipërisë në një urë kalimi të trafiqeve ndërkombëtare. Lufta në ish Jugosllavi, duke sjellë ndërprerjen e rrugëve tradicionale të trafiqeve të paligjshëm ndërkombëtare që kalonin deri atëherë përmes Jugosllavisë, bëri që organizatat kriminale të viheshin në kërkim të rrugëve alternative. Në fakt edhe para vitit 1991, 70-80% e heroinës së kapur në Europën Perëndimore kalonte tranzit nëpër Ballkan. Duke filluar që nga viti 1994 heroina e ardhur nga Turqia nis të kalojë gjithnjë e më shumë nëpër Shqipëri.
Trafikantët ndërkombëtarë të drogës apo të qenieve njerëzore e kuptuan shpejt se kalimi nëpër Shqipëri s’paraqiste shumë probleme, prandaj nxituan të gjejnë partnerët e tyre shqiptarë. Në fakt Shqipëria s’perbën sot veçse etapën e fundit në një trafikim ku janë të përfshira shumë Shtete. Krimi sot është transnacional dhe për ta përballuar e tillë duhet të jetë dhe lufta kundër tij për ta përballuar. Krimi mund të luftohet vetëm atëherë kur çdo Vend do të marrë përgjegjësitë e veta.

Rezultatet e rëndësishme të arritura kundër krimit
Kohët e fundit në Shqipëri janë bërë hapa të rëndësishëm përpara në luftën kundër krimit, duke sjellë një ulje të ndjeshme të trafiqeve. E vërteta është që në Shqipëri ka sot një impenjim më të madh në luftën kundër krimit, ndërkohë që dhe vetë policia është bërë më efikase, qoftë edhe në sajë të ndihmës ndërkombëtare dhe asaj italiane në veçanti, por në radhë të parë në sajë të rritjes së stabilitetit të brendshëm dhe forcimit të kontekstit social në Vend. Mjaft ndër faktorët e mëparshëm të pasigurisë që ndikonin në destabilizmin e anarkinë tani ose s’ekzistojnë më ose janë minimizuar. Por megjithatë, duhet thenë se niveli i varfërisë dhe papunësisë mbeten ende shqetësues. Dhe përderisa s’do të ketë një rritje ekonomike që të krijojë vende pune, përherë do ketë nga ata që do të marrin rrugën e detit në kërkim të fatit. Ashtu siç do të vazhdojë të ekzistojë një lidhje mes emigracionit dhe kriminalitetit përsa kohë që do të ketë klandestinë. S’ka dyshim se pjesa dërrmuese e atyre që kapërcejnë detin me skafe janë njerëz të zakonshëm në kërkim të një shprese. Gjendja prej klandestini i bën ata pre të lehta të krimit.

Qëllimet e përbashkëta
Një Shqipëri me stabilitet, e zhvilluar ekonomikisht, me institucione të konsoliduar s’është vetëm në interes të shqiptarve por dhe të vetë Italisë. Në rrugën e saj drejt integrimit në Europë, Shqipëria do të ketë akoma edhe për shumë kohë nevojë për mbështetjen italiane.

Monument Homazh
të rënëve ne luftë

Torre dell'Orologio (1830)

Kulla e Sahatit (1830)

The Coast

Piramida – Muzeu i Hoxhës

Shqiptarët kërkojnë, po ashtu, që Shqipëria dhe vetë ata të mos përdoren në lojërat e politikës së brendshme italiane, siç ka ndodhur disa herë në të shkuarën.
Kërkojnë po ashtu që të marrë fund ajo situatë kur e majta apo e djathta italiane kërkojnë aleanca me grupimet përkatëse në Shqipëri, pa arritur të kuptojnë se në Shqipërinë paskomuniste ndodh shpesh që e djathta apo e majta më shumë se sa realitete ideologjike janë krijesa të impovizuara në një proçes imitimi të Perëndimit, ku kërkojnë të gjejnë mbështetje apo legjitimim.
Shqiptarët kërkojnë që Italia, aktualisht partneri kryesor ekonomik e tregtar i Shqipërisë, të ndërmarre tani investime afatgjata, të cilat duke krijuar vende pune, do të ishin ndihma më e mirë për stabilitetin e Vendit. Sot në Shqipëri ka rreth 550 ndërmarrje italiane, një numër që po rritet ngadalë sidomos që nga fundi i vitit 1999. Një nga arësyet e kësaj prezence ende të pakët është edhe imazhi që ekziston në Itali për Shqipërine, një imazh që jo vetëm shqiptarët, por edhe vetë italianët që banojnë në Shqipëri nuk e mbështesin (e gjykojnë si jo real), që nuk arrin të pasqyrojë dinamikën e zhvillimeve që kanë ndodhur në Shqipëri. Në të vërtetë çështja e imazhit përbën aktualisht një faktor penalizues në marrëdhëniet mes dy vendeve.

Angazhimi i ri i Italisë
Ç’mund të bëhet? Një inicjativë interesante ka ndërmarrë kohët e fundit Ambasada Italiane në Tiranë. Inicjativa e quajtur “Shqipëria kjo e panjohur”, ka si synim vendosjen e një dialogu mes botës intelektuale dhe kulturës shqiptare me institucione dhe personalitete të kulturës italiane, nëpërmjet organizimit të debateve për çështje me interes të përbashkët. Për fat të keq deri më sot Italia është impenjuar pak në sektorë të tillë si arsimi apo kultura, ç’ka përbën një defekt serioz të qasjes së saj ndaj Shqipërisë. Diçka, ç’është e vërteta është duke bërë Instituti Italian i Kulturës, që aktualisht është mjaft më aktiv e i pranishëm se më parë me ngjarje të tilla të një niveli të lartë kulturor si stina muzikore AllegrettoAlbania, e cila përbën një përvojë të parë në Shqipëri të këtij lloji. Por nuk mjafton. Mjafton të kujtojmë se në një vend ku shumica e njerëzve së paku kupton italisht, ka shkolla turke, greke, amerikane, apo dhe malteze, ndërkohë që s’ka asnjë shkollë serioze italiane.
Pas gjithë kësaj që thamë, sidoqoftë diçka mund të pohohet me siguri: mes një mijë e një kontraditash e vështirësish Shqipëria duket se po e gjen pak nga pak rrugën e saj drejt së ardhmes dhe kjo do të thotë se ndihma italiane nuk ka shkuar kot.